Geschiedenis

Klik hier voor het hoofdstuk ‘De aankoop van een klokkenspel bij François Hemony, 1660-1662′.
Download PDF

Beknopte geschiedenis van het Brielse carillon

stctop_kleinHet Brielse carillon
De Sint-Catharijnetoren van 57 meter hoog waarin het carillon hangt, dateert van 1482. Er werd een luidklok ingehangen, de Catharina, gegoten door Steven Butendiic. De toren is wegens geldgebrek nooit afgebouwd, maar kon met zijn stompe bovendeel goed dienen als vuurbaken.

Aanvankelijk werd de tijd aangegeven door slagen op de Catharina. Wijzerplaten waren er nog niet. Dat kon ook niet omdat er geen uurwerk was. Dit kwam later, met slechts één wijzer, de kleine. Dit was voor die tijd nauwkeurig genoeg. Mensen keken niet op een paar minuten!

Anno1660Het uurwerk, met tegelijk een speelwerk, werd aangebracht in 1578, zes jaar na de inname van ‘Den Briel’ door de ‘watergeuzen’. Het speelwerk kreeg 12 klokken. De primaire functie was de aandacht vragen voor de uurslagen. Pas rond 1600 wordt het mogelijk de klokken handmatig te bespelen en is er sprake van een carillon of beiaard. De klokken kwamen in het middelste galmgat te hangen aan de oostkant, boven het kerkdak. Nu hangen ze in het hart van de toren, de galmkamer. De klokken werden in 1660 vervangen door klokken van François Hemony, een klokkengieter die wereldfaam verwierf doordat hij de eerste was die zuivere klokken kon maken. De Hemony-klokken vormen de basis van het huidige carillon.

In de Tweede Wereldoorlog werden de klokken, samen met klokken uit andere steden, op transport gezet naar Duitsland om te worden omgesmolten t.b.v. de wapenindustrie. Het schip “Op Hoop” dat de klokken vervoerde zonk op het IJsselmeer. Het is nooit duidelijk geworden of dit een ongeluk betrof of een verzetsdaad, mogelijk van de schipper zelf. Na de oorlog werd het schip gelicht en na identificatie werden de klokken weer aan de betreffende steden teruggegeven.

In 1970-74 werd het carillon – door de inspanningen van oud-archivaris en toenmalige beiaardier Jac. Klok, en met steun van bedrijven, instellingen en particulieren – uitgebreid met klokken van de firma Eijsbouts. De uitbreiding werd in 2010 voltooid met het aanbrengen van 2 zware basklokken (zie bij Activiteiten/Nieuwe klokken). Het telt thans 49 klokken, gestemd in zg. middentoonstemming, een stemwijze die in de tijd van Hemony gebruikelijk was.

Kaft boekje Briels carillonLees meer
Lees meer in het boekje Uurwerk en klokkenspel in de Sint Catharijnetoren te Brielle van Dr. Laura J. Meilink-Hoedemaker. Dit boekje is te bestellen bij de secretaris A. Sars, Maarland Nz. 40, 3231 CG Brielle en kost 5 euro, excl. verzendkosten.