|
Sinterklaas
Sint-Nicolaas werd in
270 geboren in Pataras (Klein-Azië). Hij stierf als bisschop Nicolaas
van Myra op 6 december 340 in Myra en werd later vanwege zijn vele
goede daden heilig verklaard. Al voor het jaar 1000 was hij één van de meest algemeen vereerde heiligen in de oosters en westerse kerk, een soort afspiegeling van de Christusfiguur. In de middeleeuwen ontwikkelt zijn sterfdag zich tot het kinderfeest zoals we het nu kennen. Het begon met het kiezen van een bisschop en assistenten uit de arme kinderen van een stad. Deze kinderen kregen tot 'Onnozele Kinderen' (28 december) eten en cadeaus (onder meer schoenen). Langzaam maar zeker groeit het trakteren van kinderen uit tot een algemeen volksgebruik. Lange tijd was er grote weerstand tegen dit gebruik, met name vanwege de rooms-katholieke elementen.
In een aantal Nederlandse plaatsen, waaronder Tiel, Grave en Alkmaar werden openbare Sint-vieringen zelfs verboden
tot groot protest van de bevolking. Pas in de 19de eeuw duikt de
bisschop weer in het openbaar op. Uit deze tijd stammen ook de meeste
van de Sinterklaasliedjes ('Zie ginds komt de stoomboot' staat
bijvoorbeeld in 1851 in de versjesbundel 'St.-Nicolaas en zijn knecht'
van J. Schenkman).
De legenden over deze Sinterklaas
zijn onuitputtelijk. Oudere lezers kennen ongetwijfeld de verhalen van
de drie ingepekelde kinderen die Sinterklaas tot leven wekte, de drie
zusters die hij van prostitutie weerhield, de drie schipbreukelingen
die hij nog net wist op te vissen en de drie soldaten - bij keizer
Constantijn ten onrechte aangeklaagd - die hij onder zijn
beschermingnam. Het cijfer drie is onlosmakelijk met Sinterklaas
verbonden. De legenden vertellen dat hij bijna alles drie keer deed.
Hij las drie maal dezelfde teksten voor, hij hief steevast drie maal
het glas, hij bediende zich tijdens de maaltijden drie keer en...
volgens kwatongen mocht de goedheilige man zelfs drie keer vrijen per
nacht, want
Sinterklaas komt uit een tijd dat de celibaats- verplichting voor
geestelijken nog niet gold. Deze vreemde voorkeur voor het cijfer drie
heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat Sinterklaas een groot
verdediger van de drievuldigheidsleer was. "Laten we alles doen ter ere
van de Vader, van de Zoon en van de Geest," zijn de enige woorden die
van de heilige Nicolaas bewaard bleven.
Zwarte Piet
Waar Zwarte Piet uiteindelijk
vandaan komt, is moeilijk vast te stellen. Over zijn herkomst zijn vele
theorieën. Zo bestaat er bijvoorbeeld een verhaal over Piter, een
Ethiopische wees die als slaaf na zijn vrijlating uit dankbaarheid bij
de heilige Nicolaas in dienst is gebleven. In de 17e en de 18e eeuw was het mode bij de Europese elite om
Moorse pages als personeel te hebben. Italiaanse jongetjes deden lange
tijd hier dienst als schoorsteen- vegers; ze kropen door de rookkanalen
voor hun werk, vandaar de roe om de schoor- steen schoon te maken en de
zak om het bijeengeveegde roet in te verzamelen. Spanje
Sint Nicolaas komt beslist niet uit
Spanje, maar was zoals eerder gemeld bisschop van Myra. In mei 1087
hebben Italiaanse vereerders van Sint Nicolaas zijn gebeente van Myra
naar Bari in Italië verplaatst. Bari in Italië was lange tijd in
Spaanse handen en wie weet, heeft men vroeger Italië met Spanje
verward. Uit Spanje kwamen vroeger veel luxe artikelen en lekkere
dingen vandaan (en nu dus nog in december). Waarschijnlijk dat men
daarom Sinterklaas uit Spanje liet komen, want hij brengt alleen maar
mooie en luxe dingen mee.
Stoomboot
De aankomst per stoomboot valt
misschien te verklaren uit de legende waarin Sint Nicolaas in nood
verkerende zeelieden op zee redt; sindsdien is hij ook patroon van de
zeelieden. Daarom hebben vele havensteden een Sint-Nicolaaskerk
(Amsterdam, Kampen, Harderwijk, Edam, Monnickendam enz.). Sinds ca. de
13e eeuw is de viering van Sint Nicolaas in West-Europa algemeen en is
hij de meest aanbeden heilige en patroon ("Sinterklaas patroontje"
i.p.v. "Sinterklaas kapoentje"), d.w.z. beschermer van scholieren,
huwbare jeugd, kooplieden, zeelieden, reizigers enz. In de middeleeuwen werd er vóór de feestdag (=sterfdag) van de
heilige Nicolaas van Myra (6 december) uit de arme kinderen van een
stad een kinderbisschop gekozen plus assistenten (allen jongens).Deze
kregen tot 28 december ("Onnozele Kinderen") voedsel en geschenken,
waaronder schoenen. De overige kinderen kregen geld en een vrije dag op
6 december feest te kunnen vieren. Het oudste bewijs hiervoor bij ons
is te vinden in een stadsrekening van Dordrecht uit 1360. Later gaat
men alle arme kinderen trakteren, wat zich dan ontwikkelt tot een
algemeen volksgebruik, waarin schoeisel als vindplaats van snoep en
geschenken een grote rol gaat spelen. Intocht
Sinds het eind van de 15e eeuw
werden er begin december sinterklaasmarkten gehouden, die tot in de 19e
eeuw traditie waren, hoewel er veel weerstand was vanwege het
rooms-katholieke aspect. In de 17e eeuw is er zelfs een kinderopstand
geweest tegen het verbod van het sinterklaasfeest. De jeugd kreeg toen
haar zin, maar de sinterklaasmarkten op de openbare weg werden
uiteindelijk verboden. Het feest werd alleen in de huiselijke kring gevierd als
kinderfeest. In de 19e eeuw duikt de bisschop weer in het openbaar op.
In 1888 is er sprake van een sinterklaasintocht in Venray. De eerste
officiële intocht in Amsterdam stamt uit 1934.Van lieverlede gingen ook
volwassenen meedoen met het feest, vooral in de opbloei-jaren na 1945. |
|
|
Evenementen: |